Cần có tiêu chí ưu tiên trong lựa chọn văn bản soạn thảo theo hướng tập trung, chuyên nghiệp

Phải tiếp tục hoàn thiện khâu xây dựng chính sách

Trên cơ sở nghiên cứu, tổng hợp đề xuất của các Bộ, ngành, địa phương, Vụ Công tác xây dựng VBQPPL đề xuất xây dựng Đề án thí điểm tổ chức soạn thảo VBQPPL tập trung, chuyên nghiệp, theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 197/2025/QH15 của Quốc hội(QH). Dự thảo Đề án được xây dựng theo hướng áp dụng thí điểm đối với tất cả các Bộ, cơ quan ngang Bộ và địa phương trong 3 năm từ ngày 1/1/2027 đến ngày 1/1/2030 nhưng với phạm vi, mức độ khác nhau.

Ở Trung ương, trước mắt ưu tiên lựa chọn thí điểm đối với luật, nghị quyết của QH, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ QH và có thể mở rộng thí điểm đối với việc soạn thảo các văn bản dưới luật. Ở địa phương, giao địa phương chủ động lựa chọn văn bản phù hợp để thực hiện thí điểm, ưu tiên nghị quyết của HĐND, quyết định của UBND cấp tỉnh có phạm vi tác động rộng, tính chất liên ngành, liên quan đến nhiều cơ quan, đơn vị hoặc có yêu cầu cao về kỹ thuật pháp lý, tính khái quát và tính thống nhất trong hệ thống VBQPPL của địa phương. Đối với các văn bản có tính chuyên môn, kỹ thuật sâu, liên quan đến bí mật nhà nước, quốc phòng, an ninh hoặc lĩnh vực đặc thù, việc áp dụng thí điểm do địa phương cân nhắc, quyết định trên cơ sở bảo đảm đầy đủ cơ chế phối hợp với cơ quan quản lý chuyên ngành.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh phát biểu.

Tại buổi làm việc, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho biết, qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có một mô hình thống nhất về cơ quan xây dựng pháp luật. Mỗi quốc gia có cách tổ chức khác nhau, phù hợp với điều kiện và thể chế của mình.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu của mô hình cơ quan xây dựng pháp luật chuyên nghiệp là bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tạo ra sự khách quan trong quá trình xây dựng chính sách, tránh tình trạng cơ quan quản lý đồng thời vừa xây dựng, vừa tự đánh giá các chính sách thuộc phạm vi quản lý của mình. Việc triển khai thí điểm cần bám sát định hướng, chủ trương của Đảng, QH và Chính phủ,xuất phát từ thực tiễn Việt Nam.

Để bảo đảm hiệu quả của mô hình, một trong những yêu cầu quan trọng được Thứ trưởng nhấn mạnh là phải tiếp tục hoàn thiện khâu xây dựng chính sách. Theo đó, chính sách phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, có đầy đủ thông tin, dữ liệu và đánh giá tác động trước khi chuyển sang giai đoạn soạn thảo văn bản. Đây là kinh nghiệm được nhiều quốc gia áp dụng hiệu quả. Thứ trưởng cho rằng, việc xây dựng chính sách cần dựa trên các phân tích, số liệu và đánh giá tác động thực chất, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho quá trình xây dựng VBQPPL sau này.

Đối với mối quan hệ giữa cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan soạn thảo, Thứ trưởng thống nhất với định hướng trong dự thảo Đề án là tiếp tục tăng cường vai trò, năng lực của tổ chức pháp chế các Bộ, ngành và Sở Tư pháp ở địa phương. Đồng thời, cần quan tâm bảo đảm các điều kiện về nhân lực, kinh phí và cơ sở vật chất để các cơ quan này thực hiện tốt nhiệm vụ được giao. Dự thảo Đề án cũng cần xây dựng hệ thống tiêu chí tham khảo để các Bộ, ngành và địa phương lựa chọn văn bản phù hợp đưa vào diện thí điểm, bảo đảm tính đại diện, phạm vi tác động và khả năng đánh giá hiệu quả sau khi triển khai.

Thứ trưởng nhấn mạnh vai trò của Bộ Tư pháp trong việc hướng dẫn, tập huấn và nâng cao năng lực cho đội ngũ pháp chế. Trong đó, yêu cầu quan trọng nhất là tăng cường kỹ năng xây dựng và soạn thảo VBQPPL, kỹ năng kỹ thuật lập pháp cũng như năng lực tham mưu chính sách cho đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế ở các Bộ, ngành và địa phương.

Việc thí điểm được giới hạn trong phạm vi hợp lý

Sau khi nghe đơn vị chủ trì báo cáo, các ý kiến của các lãnh đạo đơn vị và phát biểu của Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng ghi nhận và đánh giá cao tinh thần chủ động, trách nhiệm của Vụ Công tác xây dựng VBQPPL trong việc nghiên cứu, xây dựng Đề án; đồng thời đã tích cực tổ chức lấy ý kiến các Bộ, ngành, địa phương để từng bước hoàn thiện nội dung đề xuất. Đây là nhiệm vụ quan trọng, có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến công tác xây dựng pháp luật của các Bộ, ngành và địa phương. Thời gian từ nay đến thời điểm dự kiến trình Đề án không còn nhiều, vì vậy đề nghị đơn vị chủ trì tiếp tục khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm tiến độ nhưng phải đặc biệt chú trọng chất lượng.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng chỉ đạo hoàn thiện dự thảo Đề án.

Bộ trưởng nhấn mạnh, đây là một nội dung rất khó, bởi phương thức tổ chức thực hiện mới so với cách thức xây dựng VBQPPL hiện nay. Việc triển khai thành công không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của cơ quan chủ trì xây dựng Đề án hay các đơn vị trực tiếp thực hiện mà còn đòi hỏi sự quan tâm, chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo các Bộ, ngành, địa phương. Trong quá trình nghiên cứu, xây dựng và tổ chức thực hiện phải hết sức thận trọng, bảo đảm tính khả thi, tránh gây xáo trộn lớn đối với công tác xây dựng pháp luật đang được triển khai tương đối ổn định, bài bản hiện nay.

Về cơ sở chính trị, Đề án có căn cứ vững chắc từ Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về việc từng bước thực hiện soạn thảo VBQPPL tập trung, chuyên nghiệp. Tuy nhiên, đối với cơ sở thực tiễn, Bộ trưởng đề nghị đơn vị chủ trì tiếp tục rà soát, đánh giá sâu sắc hơn thực trạng công tác soạn thảo VBQPPL hiện nay; làm rõ những hạn chế, bất cập, khó khăn, vướng mắc cũng như nguyên nhân của những tồn tại đó để tạo cơ sở thuyết phục cho việc đề xuất mô hình mới.

Đối với nội dung nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, Bộ trưởng lưu ý cần tiếp cận theo hướng tham khảo có chọn lọc. Thực tiễn cho thấy các quốc gia đang áp dụng nhiều mô hình khác nhau trong công tác soạn thảo VBQPPL; có nước giao cho Bộ Tư pháp, có nước giao cho Văn phòng Chính phủ, cũng có nước giao cho cơ quan của QH hoặc các thiết chế khác. Do đó, Đề án cần phân tích kỹ cơ sở lựa chọn mô hình đề xuất, làm rõ những điều kiện bảo đảm để vận hành mô hình này trong điều kiện cụ thể của Việt Nam; tránh việc vận dụng kinh nghiệm nước ngoài một cách máy móc, không phù hợp với đặc điểm thể chế và tổ chức bộ máy của nước ta.

Về phạm vi thí điểm, sau khi xem xét các phương án và ý kiến trao đổi tại cuộc họp, Bộ trưởng thống nhất định hướng thực hiện thí điểm tại tất cả các Bộ, ngành và địa phương để bảo đảm có cơ sở đánh giá toàn diện, khách quan, phản ánh được đặc điểm, điều kiện và năng lực khác nhau của từng cơ quan, đơn vị. Tuy nhiên, việc thí điểm phải được giới hạn trong phạm vi hợp lý, không thực hiện đại trà đối với toàn bộ văn bản của Bộ, ngành hoặc địa phương.

Bộ trưởng đề nghị nghiên cứu quy định tiêu chí lựa chọn văn bản thí điểm theo hướng tập trung vào các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết của QH có quy trình hai bước tương đối rõ, gồm giai đoạn hoạch định chính sách và giai đoạn soạn thảo văn bản. Ưu tiên lựa chọn các dự án có nội dung chính sách mới, phức tạp, liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan. Về số lượng văn bản thí điểm, có thể nghiên cứu quy định theo tỷ lệ nhất định hoặc quy định mức tối thiểu, tối đa để vừa bảo đảm tính đại diện, vừa bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, cần bảo đảm tính đồng bộ; đối với các dự án luật thực hiện theo mô hình soạn thảo tập trung thì các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành liên quan cũng cần được xem xét áp dụng theo cùng phương thức để bảo đảm tính thống nhất, xuyên suốt.

Về mô hình tổ chức thực hiện, Bộ trưởng thống nhất định hướng tại các Bộ, cơ quan ngang Bộ, tổ chức pháp chế sẽ là đầu mối thực hiện chức năng soạn thảo tập trung. Đối với địa phương, Sở Tư pháp là cơ quan chủ trì thực hiện nhiệm vụ này. Trong đó, làm rõ hơn cơ chế phân công, phân định trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành và đơn vị thực hiện soạn thảo tập trung; xác định rõ đơn vị soạn thảo tập trung không làm thay chức năng xây dựng chính sách của cơ quan chuyên ngành mà thực hiện nhiệm vụ chuyển hóa các nội dung chính sách đó thành các quy phạm pháp luật chặt chẽ, chuẩn xác và chuyên nghiệp…

Bộ trưởng nhấn mạnh, đây là quá trình vừa làm, vừa tổng kết thực tiễn, vừa hoàn thiện mô hình. Do đó, cần triển khai thận trọng, bài bản, có lộ trình phù hợp để từng bước hoàn thiện cơ chế soạn thảo VBQPPL tập trung, chuyên nghiệp theo đúng định hướng của Đảng, tạo cơ sở cho việc nghiên cứu nhân rộng trong thời gian tới.