Hoàn thiện đạo luật có ý nghĩa “xương sống” đối với hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới

Vụ xin ý kiến Thứ trưởng phụ trách đối với một số chính sách còn có nhiều phương án và cần định hướng nghiên cứu. Cụ thể là chính sách về giảm số lượng chủ thể có thẩm quyền ban hành VBQPPL;chính sách về xác lập giá trị áp dụng của VBQPPL trong mối quan hệ với án lệ, tập quán, lẽ công bằng và nguyên tắc chung của pháp luật; chính sách về xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong công tác thẩm định dự án, dự thảo VBQPPL.

Lắng nghe báo cáo và các ý kiến phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh đánh giá cao tinh thần chủ động của đơn vị trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, đồng thời ghi nhận chất lượng bước đầu của các tài liệu đã được xây dựng. Thứ trưởng cũng ghi nhận sự tham gia đóng góp trách nhiệm, tâm huyết của các chuyên gia, lãnh đạo các Cục, Vụ thuộc Bộ Tư pháp - những người trực tiếp làm công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn tại cuộc họp.

Nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt quan trọng của dự án Luật, Thứ trưởng cho rằng đây phải là đạo luật toàn diện nhất về VBQPPL, bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa hai khâu xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật. Tuy nhiên, qua nghiên cứu hồ sơ, Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị rà soát, sắp xếp lại theo hướng gom nhóm thành khoảng 8 - 10 nhóm chính sách lớn. Theo Thứ trưởng, cách tiếp cận này sẽ giúp Hồ sơ Tờ trình gọn gàng hơn, làm nổi bật bản chất của từng nhóm vấn đề khi trình Chính phủ, Quốc hội xem xét.

Đặc biệt, cần tránh tình trạng chia tách quá nhỏ các chính sách - là những định hướng đột phá đã được Bộ Chính trị xác định tại Kết luận số 09-KL/TW như đơn giản hóa hệ thống VBQPPL, xác định rõ thứ bậc hiệu lực của văn bản, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Việc phân mảnh chính sách cũng gây khó khăn cho công tác đánh giá tác động về kinh tế, xã hội và thủ tục hành chính do nhiều chính sách có cùng mục tiêu và cùng đối tượng chịu tác động.

Đối với từng nhóm chính sách cụ thể, Thứ trưởng đề nghị nghiên cứu theo hướng tích hợp, bảo đảm tính hệ thống. Với các chính sách liên quan đến phạm vi nội dung của luật và văn bản dưới luật, cần hợp nhất thành một chính sách về xác lập tiêu chí phân định giữa nội dung thuộc luật và nội dung giao văn bản dưới luật quy định. Định hướng là luật tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, khung pháp lý chung và các nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của công dân; còn những nội dung mang tính kỹ thuật, thường xuyên biến động thì giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt trong quản lý, điều hành.

Đối với các chính sách về quy trình rút gọn và chuyển đổi quy trình xây dựng văn bản, Thứ trưởng đề nghị nghiên cứu hợp nhất thành một nội dung về đổi mới công nghệ lập pháp, trong đó làm rõ tiêu chí áp dụng quy trình rút gọn cũng như điều kiện chuyển đổi giữa các quy trình nhằm nâng cao khả năng phản ứng nhanh của hệ thống pháp luật trước yêu cầu của thực tiễn. Tương tự, các nội dung về hợp nhất văn bản và pháp điển cần được tích hợp thành một chính sách chung về các công cụ kỹ thuật nhằm làm sạch, hệ thống hóa và minh bạch hóa hệ thống pháp luật, qua đó tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận và áp dụng pháp luật.

Liên quan đến nhóm chính sách về tổ chức thi hành pháp luật, Thứ trưởng yêu cầu gắn kết chặt chẽ các quy trình kiểm soát văn bản theo toàn bộ vòng đời của văn bản, từ giai đoạn chuẩn bị thi hành, tổ chức thực hiện đến hậu kiểm; đồng thời phải phân định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia để tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc bỏ trống nhiệm vụ trong quá trình tổ chức thực hiện.

Đối với chính sách về trách nhiệm thẩm định, Thứ trưởng yêu cầu làm rõ hơn nguyên tắc phân định trách nhiệm giữa cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm định. Theo đó, cơ quan chủ trì soạn thảo phải chịu trách nhiệm chính về nội dung, chất lượng và tính khả thi của chính sách; còn cơ quan thẩm định chỉ thực hiện trách nhiệm trong phạm vi được pháp luật quy định, bảo đảm tính khách quan, độc lập của hoạt động thẩm định. Cần tránh tư duy dồn toàn bộ trách nhiệm về nội dung chính sách lên cơ quan thẩm định.

Về đề án soạn thảo tập trung, chuyên nghiệp, Thứ trưởng cho rằng đây là vấn đề mới, cần có bước đi thận trọng. Trước mắt, chỉ nên quy định ở mức độ nguyên tắc và thực hiện thí điểm đối với một số Bộ, ngành và một số loại văn bản nhất định, đặc biệt là những đạo luật có tính nền tảng. Việc triển khai cần có lộ trình cụ thể, có thể thí điểm trong khoảng 3 năm, sau đó tổng kết, đánh giá toàn diện trước khi nghiên cứu thể chế hóa trong luật.

Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị tiếp tục bám sát các chủ trương, định hướng của Bộ Chính trị, đặc biệt là Kết luận số 09-KL/TW, bảo đảm việc nghiên cứu, đề xuất chính sách có cơ sở chính trị vững chắc và có dư địa xử lý đối với những vấn đề mới, khó hoặc còn có nhiều ý kiến khác nhau. Thứ trưởng giao Vụ Công tác xây dựng VBQPPL chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan để rà soát, sắp xếp, gom nhóm các chính sách; đồng thời đề nghị các đơn vị xây dựng pháp luật chuyên ngành tích cực tham gia góp ý sâu hơn về tính khả thi của từng nội dung.

Thứ trưởng đề nghị các đơn vị phát huy cao nhất tinh thần trách nhiệm, tận dụng kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn và sự am hiểu sâu sắc về công tác xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật để hoàn thiện đạo luật có ý nghĩa “xương sống” đối với hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. 

S.Thu