Xây dựng Luật về văn bản quy phạm pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại

Hướng tới xây dựng cấu trúc hệ thống pháp luật tinh gọn, thống nhất

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho biết, Luật Ban hành VBQPPL thời gian qua đã đóng vai trò nền tảng quan trọng, tạo khuôn khổ pháp lý cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương đã ban hành khối lượng lớn VBQPPL phục vụ yêu cầu quản lý, điều hành và phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy nhiều hạn chế, bất cập cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện như hệ thống văn bản hiện nay vẫn còn nhiều tầng nấc; nguyên tắc áp dụng pháp luật trong một số trường hợp chưa thực sự rõ ràng; quy trình xây dựng pháp luật ở một số khâu chưa đáp ứng yêu cầu phản ứng chính sách nhanh. Bên cạnh đó, việc sử dụng nhiều hình thức văn bản, sửa đổi nhiều văn bản trong cùng một văn bản cũng gây khó khăn cho công tác áp dụng và tra cứu pháp luật; cơ chế tổ chức thi hành và đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành hiện vẫn thiếu đồng bộ, chưa có tiêu chí rõ ràng để đánh giá đầy đủ hiệu quả thực tiễn của VBQPPL.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh phát biểu khai mạc Hội thảo.

Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh, việc xây dựng Luật lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, hướng tới xây dựng cấu trúc hệ thống pháp luật tinh gọn, thống nhất, đồng bộ, dễ tiếp cận; đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành VBQPPL.

Thứ trưởng đề nghị các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi sâu về ba nhóm vấn đề trọng tâm gồm: nhận diện những khó khăn, vướng mắc trong quá trình xây dựng và ban hành VBQPPL theo quy định hiện hành; làm rõ những bất cập trong tổ chức thực hiện từ khâu xây dựng chính sách, soạn thảo, thẩm định đến ban hành và tổ chức thi hành văn bản; đồng thời đề xuất các giải pháp, kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật theo hướng đơn giản, linh hoạt, hiệu quả nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Báo cáo tại Hội thảo, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPL Trần Văn Lợi đã trình bày về 10 định hướng lớn và hướng hoàn thiện Luật về VBQPPL. Các định hướng lớn được nêu cho thấy việc sửa đổi Luật lần này cần được tiếp cận theo hướng đổi mới toàn diện tư duy xây dựng pháp luật, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu tập trung vào quy trình ban hành văn bản sang cách tiếp cận quản trị toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật.

Theo đó, Luật về VBQPPL không chỉ là luật về trình tự, thủ tục xây dựng văn bản mà cần trở thành khuôn khổ pháp lý nền tảng để thiết kế cấu trúc hệ thống pháp luật, xác lập nguyên tắc áp dụng pháp luật, phân định rõ thẩm quyền lập pháp và lập quy, kiểm soát chất lượng chính sách, tăng cường tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy chuyển đổi số và chuyên nghiệp hóa hoạt động xây dựng pháp luật.

Chuyên nghiệp hóa quy trình lập pháp trong kỷ nguyên số

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS Nguyễn Minh Đoan, Giảng viên cao cấp Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng, quan điểm xây dựng luật không nên tiếp cận máy móc theo hướng luật chỉ quy định nguyên tắc, còn văn bản dưới luật mới quy định chi tiết. Theo ông, những nội dung nào đã ổn định và có thể quy định rõ ngay trong luật thì cần được quy định chi tiết trong luật để bảo đảm tính khả thi, hạn chế tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết.

Chỉ những vấn đề thường xuyên biến động, dễ thay đổi theo điều kiện kinh tế - xã hội mới nên giao cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết. Cách tiếp cận này sẽ góp phần khắc phục tình trạng luật ban hành nhưng chậm đi vào cuộc sống do phụ thuộc quá nhiều vào văn bản hướng dẫn.

GS.TS Nguyễn Minh Đoan, Giảng viên cao cấp Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu tại Hội thảo.

Bên cạnh đó, GS.TS Nguyễn Minh Đoan cũng đề nghị dự thảo Luật cần quan tâm hơn đến trách nhiệm của các chủ thể tham gia xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, bao gồm cả trách nhiệm chính trị và trách nhiệm pháp lý. Thực tế hiện nay, có văn bản quy định rõ cơ quan chịu trách nhiệm thi hành, nhưng cũng có văn bản chưa thể hiện rõ trách nhiệm này. Do đó, cần có quy định thống nhất, minh bạch hơn về trách nhiệm tổ chức thi hành sau khi văn bản được ban hành.

Qua đó, GS.TS Nguyễn Minh Đoan đề nghị tiếp tục nghiên cứu kỹ hơn các vấn đề về phạm vi điều chỉnh, thứ bậc hiệu lực giữa các nguồn luật, thẩm quyền ban hành, trách nhiệm tổ chức thi hành, cơ chế tham vấn và đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành. Đây là những nội dung có ý nghĩa nền tảng, cần được xử lý kỹ lưỡng để đạo luật mới thực sự góp phần xây dựng hệ thống pháp luật tinh gọn, minh bạch, thống nhất, dễ áp dụng và đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng, cần chuyên nghiệp hóa công tác xây dựng pháp luật, nhất là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xây dựng pháp luật. Theo ông, AI có thể hỗ trợ rất tốt ở khâu chuyển hóa chính sách thành quy phạm, nhưng điều kiện tiên quyết là chính sách phải được xây dựng rõ ràng, chuẩn xác và minh bạch.

PGS.TS Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu tại Hội thảo.

Đối với công tác đánh giá văn bản sau ban hành, PGS.TS Tô Văn Hòa cho rằng cần đề cao vai trò của đối tượng chịu sự tác động, đồng thời mở rộng sự tham gia của các hiệp hội, tổ chức nghiên cứu độc lập và các chủ thể xã hội có năng lực chuyên môn. Cơ quan nhà nước vẫn giữ vai trò chịu trách nhiệm chính trong đánh giá, kiến nghị sửa đổi, bổ sung văn bản, nhưng nguồn dữ liệu đầu vào nên được xã hội hóa ở mức độ phù hợp. Cách làm này vừa giảm tải cho cơ quan nhà nước, vừa góp phần bảo đảm tính khách quan, thực chất và hiệu quả của hoạt động đánh giá sau ban hành.